Późno na jesiyń na świyntego Jyndrzeja schodziły sie dziołchy i chłopcy i loli wosk przez dziurka łod klucza do waszpeka z wodom.
Potym sie dziwali co się jim też uloło.
A uloły sie jim rozmajte dziwolongi.
Jak to podobne do witki, to skazowało że dziołcha sie wczas wydo, abo synek łożyni.
Jak to był krziżyk to bydzie mioł sromota, choroba, abo jaki frasunek, a jak skrzinka to umrze.

Jankowi łod Pojdów łuloła sie skrzinka, tak se to borok wzion do głowy i zaroz poszoł do dom. Ze strachu pod sznyta na łóżko i łokropnie stynkol, taki go chyciło morzisko. Sfijoł sie i wrzeszczoł, ze łumiyro. Matka sie fest wylynkali i gipko polecili po dochtora, bo ychtyk myśleli, że mu sie co stało. Dochtor go połoglondoł, pobadoł i padoł że mu nic nima, jyno jest fest wylynkany. Matka sie kapli co to jest za dziyń i zaczli sie śmioć do rozpuku, ale Janek był dalij blady i mioł gynsio skórka.

Po Andrzejkach zaczyno sie adwynt i chodzi sie na roroty (teraz momy blisko, bo prawie w kożdej wsi jest kościoł). Piyrwej chodzili my do Pszczyny i to na szósto rano. Roz też łujek Francek poszoł na roroty. Idzie, idzie i durch słyszy, że coś za nim szuszczy. Jak szoł gibcyj to jeszcze bardzi szuszczało. Wrócił sie nazot i z bekym przilecioł. Godo to babce, a babka zaczła sie śmioć , padali mu: „Francek! Ty gupieloku duć nie wiysz żeś oblyk nowe manczestrowe galoty i jedna nogawica ło drugo szkyrto…”.

Szóstego grudnia, na śwyntego Mikołaja chłopcy sie zbiyrali i chodzili po Mikołaju, a było ich ze sześć, abo siedym. Poprzblykali sie – jedyn za Mikołaja, drugi za diobła, tczeci za śmiertulke, szczworty za anioła, pionty za koza i co tam jeszcze wymyślili. Posłusznym dzieckom, co łumiały rzykać dowali bombony, a chuncwotom … żyłom.
A Świynty Mikołoj był biskupym i pomogoł biydokom. Nikierzy w to ni wierzom i godajom Dziadek Mróz, ale my wiymy, że to prowda.

Pod koniec adwyntu dziecka robiom roztropce i łańcuchy z leszplatu na choinke, a frelki wypisujom kawalerów na karteczkach, żeby w wilijo wyciongnoć spod zegłówka tego jedynego. W nikierych familijach po dziś dziyń rychtuje sie po dwanoście dań na wilijo, ale młodzi sie łodchudzajom i tela nie jedzom. Makówki, moczka, ryby, śledzie, to nojbardzij tradycyjne jodło i na pewno jest w kożdej chałpie (jest ty ż siano pod serwetym, choinka, łopłatki) i wszyndy chociż tyn roz w roku przed i po wieczerzy wszyjscy rzykajom paciyrz głośno i dzielom sie łopłatkiym, śpywajom kolyndy i jak wto był posłuszny to leco pod choinka, bo może mu jaki geszynk dziyciontko prziniosło. Gospodorze zaś brali brali troszka jodła z wilije i śli do chlywa podzielić sie z gowiedziom, bo ponoś w tyn wieczor zwierzynta rozumiom co ludzie godajom. Zaś móode frelki idom na pole posłuchać z kierej strony pies zaszczeko, boto stamtond przidzie i kawaler. Potem wszyjscy idom na pastyrka. W drugi świynto, aż do Nowego Roku, chłopcy łazili po kolyndzie łod chałpy do chałpy i śoiywali najprzod kolynde, a potym takie przyśpiywki. Jesyn przepowiadoł, a reszta yno kolynda „Hej, abo to Boże dej!”. Były to taki życzynia, żeby si  dobrze krowy chowały, dużo mlyka dowały, cery szybko powydowały, dobrego pomyślnego roku.

We stary rok to zaś jedni z drugim bele jaki psikus psikusy robili, wynosili furtki, abo haziel łobalili, po szybach pisali co komu do głowy prziszło, a robił to ponoć stary rok jak ciekoł. Potym chodzili Trzej Królowie i śpiywali: „Mędrcy świata, monarchowie…” a późnij: „Jak nom nie docie co nom mocie dać, sami pójdymy i bydymy kraść, jedyn pudzie do stodoły, drugi do chlywa po woły, hej kolynda, kolynda!

Zapusty chnet przeleciały i łostatki, kreple, chrost, popielec no i post niedziela palmowo, wielki tydziyń i Wielkanoc. Na palme wiekanocnom zbiyrało sie siedym gałonzek takich jak: kokocz, kalina, lyska, fiśba, imioła, jałowiec i kścionka. I co wto mioł to do palmy doł. Te gałonzki były pamiontkom jak ponboczka pryntami bili, a jałowiec przipominoł ciyrniowo korona.

Po niedzieli palmowej dziołchy łaziły z goiczkiym łobstrojonym sznurkami z z leszplatu i malowanymi wydmuszkami z jajec, i śpiywały gospodarzom jacy tofajni i godały byle jaki życzynia i żeby im też co dali. Za kożdym razym śpiywały: ” Goiczek zielony, piyknie przistrojony…” a chłopczyska lotali za nimi i podrzyźniali: Goiczek zielony, posrały go wrony…”. Jak dziołchy co dostały, to podziynkowały i śpiywały tak: „Toż wom Ponbog zapłać coście nom tu dali, byście na bezroczek śmiergusa doczekali…”. Jak szły do dom, to siodały na miedzy i sie dzieliły jajcami, pieniondzami co tam dostały. We welkii piontek wczas rano ludzie łazili pod most umyć sie zimnom wodom, na pamiontke jak to Jezusa do ciemnicy wciepli. W wielko sobota dziecka dziecka powionzały łepy łepy łod ślezi i radowały sie, że już sie post skonczył. W drugi dzień świąt świynciło sie pole i na kożdym rogu styrkało sie krziżyczek zrobiony z palmy, żeby była uroda na polu i grad nie zbił zboża. Reszta palmy dowało sie na gałynzie owocowe, żeby nie były chrobate, a jak fest grzmiało, to sie konsek palmy poliło, żeby rozgonić chmury, i żeby łuderziło do chałpy.
Chłopcy łazili też po śmiergusie i godali: „Prziśli my tu po śmiergusie, ale nos tu nie łopuście, mocie w garcu kopa jajec i szpereczka jako palec. Mocie w piecu gynś, dejcie nom też kyns”. A jak sie im udało to dziołchy łobloli wodom.

Na Zielone Świontki stroiło sie przed chałpom dźwiyrzii gałonzkami z brzozkii leszplatym, a wieczor poliło sie sobotki na pamiontke jak to Duch Świynty zstompił na apostołow.

W moju chodziło się ku Bożej Mynce, abo kapliczce do Najświyntrzej Paniynki litanijo śpiywać bo do kościoła było daleko.

Piytnostego siyrpnia na Matke Boskom Zielnom świynciło sie bukiety z zielo i kwiecio żeby miało moc, bo piyrwej wszyjscy sie ziolami leczyli i mieli je w zegródce. Jak kogo boloł brzuch, to naparzili piełunu , abo bożego drzywka, miynty, dziurawca, kamelkow. Na kożdo choroba było zieli. Niy tak jak teraz, jak kierego yno w rzić łuszczypi, to gipko leci do dochtora i truje i truje sie byle jakim plugastwym, ale czasym jednak cza iść do dochtora zawczasu, bo teraz som byle jaki gizdy i trza sie lyczyć.

No i tak rok przeminoł, i zaś sie mo ku zimie, baby piyrzi szkubiom na pierzina i zegłowki, piyknie se przi tym klachajom i śpiywajom. No i co wy na to, piyrwej tyż było fajnie , PROWDA?

 

„Zwyczaje cołkigo roku”. Opowiadanie napisane przez Panią Jadwigę Hlubek.